1. YAZARLAR

  2. Fatma Zehra Gülnaz

  3. Mevlana kimdir? Kim değildir?
Fatma Zehra Gülnaz

Fatma Zehra Gülnaz

Sosyal Bilgiler Öğretmeni

Mevlana kimdir? Kim değildir?

A+A-

Son zamanlarda Mevlana Celaleddin- i Rumi hakkında çok ciddi ve zihnimizde, kalbimizde yer ettiği şekline son derece ters iddialar dolaşıyor. Bu iddialara sebep olan bazı mektuplar delil olarak sunulsa da tarihçileri ikiye bölen bu konuyu farklı bir bakış açısıyla değerlendirmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Mevlana hakkındaki iddialardan biri zamanının Moğol ajanı olmak, ikincisi Türk kimliğinden bahsetmemesi ya da Türk kimliğine sahip çıkmaması, üçüncüsü ise eşcinsel olarak lanse edilmesi…

 

 Mevlana'nın Moğol ajanı olarak lanse edilmesi, bu konuda Mevlana'nın Moğol hakanlarını övmesi ve Moğolların da Mevlana ya gösterdikleri hoşgörü ortamından kaynaklanmakta. Tabi bu iddiayı değerlendirirken içine düşülen en büyük yanılgı tarihsel empati yapmadan olayları değerlendirmek yani olayların gerçekleştiği zamanın koşullarını dikkate almamak.

3a80215d-c349-48c2-b8b0-a8f20684b600.jpg

MEVLANA`NIN MOĞOL AJANLIĞI İDDİASI?

Bir düşünelim Mevlana`nın yaşadığı dönemde Anadolu ne durumda? Anadolu Selçuklu Devleti Moğol hâkimiyetinde, Moğolların atadığı valilerle yönetiliyor. Anadolu`nun neredeyse bütün geliri kalabalık Moğol askerlerinin masraflarını karşılamak için Moğollara vergi olarak gönderiliyor. Padişahı Moğol hakanı tayin ediyor. Devleti Moğol valisinin nefesini ensesinde hisseden birkaç vezir, çocuk padişahlar adına yönetiyor. Bazen vergi geliri toplanamıyor ve bazı zengin devlet adamları kendi malvarlığından ödeme yapıyor.(Sahip Ata Fahrettin Ali gibi)  Daha önceki yazımda bahsettiğim üzere vezir Pervane`nin Moğollara karşı Memluk Sultanı Baybars

`tan yardım istediği ancak Moğolların Anadolu`ya daha yakın mesafede olması ve Anadolu'nun diğer devletlerin akıbetine uğraması endişesiyle yardıma gelen Baybars`a cevap verememeleri Anadolu Selçuklunun içinde bulunduğu durumu özetler şekildedir.

Anadolu`da durumlar böyle iken kendisine sığınan endişeli halk için bir gönül insanı ne yapabilirdi? M.S. 4. Yy`da Roma`nın Attila`ya karşı yapacak bir şeyi yoktu ve Papa ümitsiz de olsa son çare olarak Attila`nın huzuruna çıkarak kendileri için kutsal olan Roma`ya girmemesini rica etmişti. Mevlana`da benzer bir yol izleyerek Moğolları öven mektuplar yazdı hatta Anadolu halkına bile Moğolları övdü. Peki, bunları Moğolların yaptıklarını doğru bulduğu için mi yaptı? Hayır, Konya`yı, Anadolu`yu, medreseleri, camileri, tekkeleri, kütüphaneleri ve savunmasız Anadolu halkını korumak için yaptı.

Anadolu Selçuklu`nun yıkılış döneminin yaşandığı bu yıllarda Anadolu`da iki farklı görüş ortaya çıkar. Birincisi Ahi Evran ve Sadettin Konevi öncülüğünde Moğollar`dan daha uzağa Batı Anadolu topraklarına gidip orada toparlanma imkânı bulmak. İkincisi ise Mevlana`nın öncülüğünde gelişen Moğollarla iyi geçinmek, onlarla hareket ederek Moğolları Türklerin de eski inancı olan Şamanizm'den İslam'a dönüştürmek. Moğollar`ı eski Türk geleneklerine yakın olması ve henüz İslamı yeterince tanımamalarından dolayı cahil ve gafil olarak değerlendiren Mevlana, hoşgörülü davranılırsa kalplerinin İslam`a ısınacağını ve Müslüman olmalarıyla birlikte İslam`ın daha geniş bir coğrafyaya yayılacağını öngörüyordu. Üstelik Moğollar çok güçlüydü ve Cengiz Han`ın gidebildikleri tüm şehirleri, şehirlerde bulunan tüm kültürel varlıkları yok ederek yerine Moğol çocuklarının özgürce hareket ederek oyun oynaması için bozkıra çevirme hayalini gerçekleştirme gibi bir amaçları vardı.

Sonuç itibariyle Ahi Evran ve Sadettin Konevi`nin öngörüsü Osmanlı`nın zeminini hazırladı, Batı Anadolu fethedilip yeni bir Türk Devleti yani Osmanlı kuruldu ve 600 yıl boyunca İslam`ın koruyucusu, yaygınlaştırıcısı ve köklü bir medeniyetin hükmedicisi oldu.  Mevlana`nın öngörüsü ise her ne kadar Moğollarla iyi geçinse de Selçuklu`nun yıkılmasına engel olamadı ancak Moğol hükümdarlarının İslam'ı seçmesi ile (1294 yılında Gazan Han`ın Mahmud adını alıp Moğol Devleti`nin resmen Müslüman olduğunu ilan etmesi.) İslam, Asya içlerine kadar daha önce hiç ulaşamadığı topraklara taşınmış ve buralarda güçlenme imkânı bulmuştur. Özellikle Timurlular zamanında Asya`da bilim ve kültür anlamında büyük gelişmeler yaşandı. Artık Mevlana`nın doğup büyüdüğü ve pagan inancının yaygın olduğu topraklar İslam medeniyeti çerçevesinde Moğollar eliyle yeniden şekillendi. Böylece Mevlana`nın öngörüsü ve stratejisi ile İslam`a en büyük zararı veren Moğollar eliyle İslam, Asya`ya taşınıp yeniden canlanma imkânı bulmuştur.

 

MEVLANA TÜRK KİMLİĞİNİ NEDEN ÖNE ÇIKARMADI?

Mevlana hakkındaki bir diğer iddia ise Mevlana`nın kendisini Türk olarak ifade etmediği üzerine. Herkesin bildiği üzere Mevlana`nın öğretisi “ Gel, gel kim olursan yine gel. İster kâfir, ister Mecusi, ister putperest olsan da yine gel...” Yani herhangi bir ırk ya da din gözetmeden kapısı herkese açık. İnsana insan olduğu için, yaradılana yaradandan ötürü sevgi duyan bir gönül insanı. Tabi bu bakış açısını Fettullahçı Gülen Örgütü`nün dünyanın her yerini vatan olarak gören ve bu şekilde milliyetçiliği önemsizleştirerek vatanseverliği yok eden ve yeri geldiğinde vatana kolaylıkla ihanet edecek bireyler yetiştirmesi ile karıştırmamak lazım.

 Mevalana`nın insana bakışı İslam dininin de etkisiyle evrenseldir ve o dönemde henüz milliyetçilik kavramı günümüzdeki anlamını kazanamamıştır. Mevlana elbette zaman zaman Türk olduğundan bahsetmiştir ancak (“Beni yabancı sanmayınız, ben bu mahalledenim. Sizin mahallenizde evimi arıyorum. Her ne kadar düşman görünüyorsam da düşman değilim. Her ne kadar Hintçe söylüyorsam da aslım Türk`tür.”)  bunu dergâhında bulunan farklı milletlerden insanları da göz önüne alarak çok fazla dile getirmemiştir.  (“Pergel gibiyim. Bir ayağımla şeriat üstünde sağlamca durduğum halde öbür ayağımla yetmiş iki milleti dolaşıyorum.)”

Sonuç olarak Mevlana`nın yazdığı, dünyanın farklı dillerine çevrilen eser ve öğretileri(Divan- ı Kebir, Mesnevi.) onu her ne kadar Türk kimliğini öne çıkarmasa da tanınan ve en çok okunan Türk bilginlerinden yapmıştır.

2. Bölümde Mevlana ve Şam-i Tebriz Muhabbetini ele alacağım.

Önceki ve Sonraki Yazılar