Bazen öyle olaylara tanık oluyorum ki şaşırıp kalıyorum.
“Bir insan nasıl böyle davranabilir? Hayvan bile bunu yapmaz.” diyorum. Ama hemen Fuzûlî’nin bir sözü geliyor aklıma ve hayvanlara haksızlık ettiğimi anlıyorum. Ne demişti Fuzûlî?
“Karıncayı bile incitmem, deme! Bile’den incinir karınca;
Söz söylemek irfan ister, anlamak insan.”
Tüm canlılara saygılı bir kültürle beslenen bu toplumun diline, hakaret ve aşağılama sözcüklerini hayvanlarla birlikte kullanma alışkanlığı nasıl girmiştir?
Dilsiz dostlarımıza karşı haksızlık etmemiş miyiz?
Atasözlerimize, deyimlerimize, benzetmelerimize bir göz attığımızda bu konuda çok sayıda örnek görürüz. Şu sözleri kullanmamış olan var mı içimizde?
Atasözleri: Eşeğe altın semer vursalar yine eşektir. Su içene yılan bile dokunmaz. Besle kargayı, oysun gözünü…
Deyimler: maymuna çevirmek, eşek şakası, ite atsan yemez…
Benzetmeler: köpek gibi saldırmak, domuz gibi yemek, it gibi titremek…
Felsefeciler ise insanın ne olduğuna karar vermişler de özellikleri konusunda mutabık kalamamışlar sanki. Peki, felsefe nedir ve neyle ilgilenir?
Felsefenin ne olduğunu ünlü bir filozof olan İngiliz Bertnard Russell söylesin:
“Felsefe, henüz kesin olarak bilinmeyen konular üstünde kafa yormaktır.”
Peki, felsefe bize ne söyler?
Felsefe, insan zihninin üzerinde düşündüğü tüm soru ve sorunlarla ilgilenir. En çok da insan olarak varlığımızın amacı ve insani değerlerimiz üzerine düşünmeyi öğütler.
Öyleyse baştaki sorumuza dönelim?
Sahiden, insan nedir? Amacı nedir? Neden vardır?
İşte bu dipsiz kuyudan çıkma soruya ünlü filozofların verdiği yanıtlar:
"İnsan, öğrenen hayvandır." (Konfüçyus)
"İnsan, araştıran hayvandır." (Thales)
"İnsan, sorgulayan hayvandır." (Sokrates)
"İnsan, toplumsal hayvandır.” (Platon)
"İnsan, düşünen hayvandır." (Aristo)
"İnsan, çıkarını düşünen hayvandır." (J. Dewey)
"İnsan, eleştiren hayvandır." (Kant)
"İnsan, konuşan hayvandır." (Descartes)
"İnsan, sistematik hayvandır." (Hegel)
"İnsan, tutarsız bir hayvandır." (İmam Gazali)
"İnsan, mücadeleci bir hayvandır." (Immanuel Kant)
"İnsan, seven bir hayvandır." (Erich Fromm)
İnsanla alakalı belki de en çarpıcı ve kestirme sözü ise Friedrich Nietzsche söylemiştir:
"İnsan, düpedüz hayvandır.”
Filozofların ağız birliği etmişçesine insanları bir yönüyle hayvan gibi görmesini de anlamakta zorluk çekiyorum. Ama dünyaca ünlü bu felsefecilerin de bildiği bir şey vardır mutlaka. Yoksa yukarıdaki sözler, laf olsun torba dolsun diye söylenmiş sözler değildir.
Siz ne dersiniz?